چندی پیش شهروز نظری از من خواست که برای پرونده "جشنواره " دو هفته نامه تندیس از معایب و محاسن جشنواره های کاریکاتور بگویم یادداشت زیر در سه قسمت فرایند - معایب - محاسن تنظیم شده بود که دو قسمت آخر (معایب و محاسن ) در تندیس شماره ۱۲۵ چاپ شد
این روزها آمار برگزاری جشنواره های معتبر و غیر معتبر در سراسر دنیا رو به تزاید است شاید جشنواره معتبر و تاثیر گذاری چون یومیوری شیمبون تعطیل شود اما در کنارش جشنواره های متعدد خلق الساعه ایجاد شده است که با موضوعات مختلف، مسابقه برگزار می کنند.
در این میان ، ایران هم از این قافله عقب نمانده و کمیت جشنواره های برگزار شده در کشورمان ، با توجه به اقبال نهادهای خصوصی و دولتی ، قابل توجه است .
در این مقاله، سعی شده بی طرفانه فرآیندو معایب و محاسن برگزاری جشنواره های کارتون و کاریکاتور مورد بررسی قرار گیرد و تحلیل نتایج به مخاطبان واگذارده شود
فرایندبرگزاری جشنواره کاریکاتور:
- نهادهای خصوصی یا دولتی با توجه به شناخت ظرفیت هنر کاریکاتور در انتقال پیام ، تصمیم به برگزاری یک جشنواره متناسب با اهداف و نوع فعالیتشان می گیرند این تصمیم میتواند حاصل نگرش ایشان باشد یا از طریق برگزارکنندگان جشنواره پیشنهاد شده باشد .
- قراردادی با برگزارکننده جشنواره تنظیم می شود و در برخی از موارد سقف و کف کمی آثار ارایه شده در نمایشگاه نیز تعیین می شود که پیمانکار موظف به رعایت آن است ! طبعاً انتخاب پیمانکلر و تعیین صلاحیت وی بر عهده کارفرماست .
- دبیر خانه جشنواره راه اندازی می شود . در اولین گام حتی شاید قبل از ارسال فراخوان برای تضمین برگزاری یک جشنواره معتبر و آبرومند تعدادی آثار از هنرمندان حرفه ای خریداری می شود این رقم چندان هم فابل توجه نیست اما بد هم نیست ! برخی از کاریکاتوریستها شاید یک اثر را به چند جشنواره حتی با موضوعات متفاوت !!می فروشند.
- در بهترین حالت کارفرما و پیمانکار به تعهدات متقابل خود عمل میکنند و جشنواره با کیفیت و منظم در روز مقرر افتتاح و در روز مفرر تمام می شود اختتامیه برگزار می شود و جوایز تقسیم میشود و کاتالوگ هم چاپ می شود.
- کاریکاتوریستها آثارشان را فروخته اند برخی از آنها جایزه هم گرفته اند پیمانکار هم سود معقولش را میگیرد کارفرما هم به ارزانترین روش و به کارگیری کلیه رسانه های اثربخش ،تبلیغ می کند و از سوی دیگر یک پروژه فرهنگی هم به بیلان کار فرهنگی سازمان متبوع اضافه می شود
- این همه اما در نظر گرفتن بهترین حالت ممکن است چرا بارها اتفاق افتاده کارفرما که حتی از نهادهای معتبر دولتی است به تعهداتش عمل نکرده و به اصطلاح بعد از گذاشتن مرکب رهوارش از روی پل ، جوایز ارائه نشده –هزینه چاپ کاتالوگ پرداخت نشده –به تعهداتش در قبال پیمانکار عمل نکرده و قس علی ذلک ... بسیار هم اتفاق افتاده که پیمانکار به دلیل عدم تجربه ضمن هدر دادن منابع کارفرما ، جشنواره ای ضعیف برگزار می کند و ضمن پشیمان کردن کارفرما از کار فرهنگی ! به فضای هنری کشور نیز لطمه میزند .
معایب
1- شاید بزرگترین عیب تعدد جشنواره ها، معضل ایجاد قشر جایزه بگیر حرفه ای و کاسب کار است که با اعتقاد به اصل "اصالت بردن جایزه"!! هر عمل ناشایستی حتی تقلب و سرقت هنری! را نیز جایز می دانند و بعضی مواقع آبروی پایتخت ! کاریکاتور دنیا را در سراسر دنیا به بدترین نحو ممکن با تقلب های دم دستی می برند.در بسیاری از اوقات هم با همان اثر تکراری دزدی ! جایزه ای هم میگیرند و آمار جوایزشان را زیاد می کنند
2- تبدیل کاریکاتور به یک ابزار سفارشی مطلق و بعضا ایجاد تناقض و تضاد محتوایی آثار کارتونیست ها با توجه به تعدد و تنوع سلایق کارفرماها!
3- عدم نظارت کیفی بر جشنواره های مزبور: با توجه به این که نیازی به حضور متخصصین هنرهای تجسمی در سازمان های کارفرما وجود ندارد لذا کیفیت جشنواره ها و آثار راه یافته به نمایشگاه به انصاف وتعهد و تخصص پیمانکار بستگی دارد لذا اگر کار به شخصیت های حقوقی و حقیقی معتبر واگذار شود. می توان انتظار برگزاری یک جشنواره آبرومند را داشت اما درغیر این صورت تنها به آمار جشنواره های برگزار شده در کشور اضافه خواهد شد.
4- تعدد این جشنواره ها منجر به بی اعتباری جوایز آن ها و در نهایت بی انگیزگی کارتونیست های خلاق برای شرکت در این جشنواره هاست و این منجر به افت کیفی مدام جشنواره های مزبور خواهد شد.
5- سوق پیدا کردن نهادهای تخصصی به سوی برگزاری جشنواره با توجه به بازگشت مالی و فرو گذاردن فعالیت های اصلی و پایه ای
6- با توجه به روال سفارش کار به کارتونیست های حرفه ای جهت شرکت در جشنواره ها، انگیزه فروش اثر به هر نحوه، جایگزین انگیزه کسب اعتبار یا جایزه خواهد شد و در بعضی مواقع کارتونیست اثر ضعیف و حتی تکراری خود را به چند جشنواره خواهد فروخت و برگزارکنندگان نیز صرفاً به دلیل پرداخت وجه، این آثار را به نمایش خواهند گذاشت.
7- خارج شدن جشنواره های مزبور از حالت مسابقه و تبدیل به محملی برای سفارش اثر به حرفه ای ها
8- عدم انجام تعهدات توسط طرفین قرارداد در برخی از اوقات، که منجر به معنون شدن کارتونیست ها خواهد شد.
9- ایجاد توهم برتری و توانایی برای برخی از کارتونیست های ضعیف به دلیل برگزیده شدن در فضای غیر رقابتی جشنواره های غیر معتبر
محاسن
1- ایجاد بازار جدید برای شغل کم درآمد اما پرخطر و پر زحمت کارتون و کاریکاتور
2- عمومی کردن هنر کاریکاتور و کارتون و برگزاری نمایشگاه های متعدد با موضوعات مختلف و عرضه آثار به علاقه مندان و تولید محصولات فرهنگی مرتبط به صورت گسترده
3- ایجاد پاتوقی برا ی گردهمایی گاه و بی گاه کارتونیست های کشور
4- و در بهترین و خوشبینانه ترین حالت ایجاد امکان رقابت کارتونیست ها با یکدیگر
در انتها مجدداً به این نکته که قبلاً هم در مقاله ای اشاره کرده بودم تاکید می کنم که کمیت نشانگر کیفیت نیست، مبادا آمار و ارقام و بیلان ما را فریب دهد .
