درسال ۱۳۶۴ پانل های دانشکده هنرهای زیبای تهران که محل نمایش گاه به گاه آثار هنری بود منجر به آشنایی و موانست 3 جوان کاریکاتوریست به نام های محمدحسین نیرومند، مسعود شجاعی طباطبایی و اصغر کفشچیان مقدم شد آن ها تصمیم گرفتند که آثارشان را در محیط خارج از دانشکده هنرهای زیبا نیز نمایش دهند اولین نمایشگاه آن ها در سال 1365 در تالار مولوی برگزار شد.
در نمایشگاه دوم که باز هم در تالار مولوی برگزار شد آقایان سعید حسنی منصور فارسی و محمد کاظم حسنوند نیز به این گروه اضافه شده بودند.
حبیب صادقی که در آن زمان در حوزه هنری مشغول به کار بود پس از بازدید از نمایشگاه به اعضای گروه پیشنهاد می دهد که جهت ساماندهی فعالیت هایشان و تثبیت گروه در حوزه هنری مستقر شوند.
یک آلاچیق در حیاط حوزه هنری تهران بهترین مکانی بود که می توانست اعضای گروه را گرد هم آورد تا ضمن بحث و گفتگو و تبادل نظر ، فعالیت های بعدی را نیز تعیین و برنامه ریزی کنند . محسن نوری نجفی، افشین سبوکی، علی جهانشاهی، بیژن صیفوری، خشایار قاضی زاده، حسین خسروجردی، پرویز اقبالی، اسدا... بیناخواهی، هنرمندان دیگری بودند که در این فاصله به این جمع پیوستند تا آلاچیقشان پر رونق تر شود .
اعضای گروه تصمیم گرفتند تا آثارشان را که قبلا به صورت کپی در نمایشگاه هایشان عرضه می کردند در قالب یک کتاب جمع آوری و منتشر کنند . یکی از نویسندگان خوش قلم کیهان به نام مجید رزازی مامور می شود تا مطلبی برای مقدمه کتاب آماده کند مطلع این مقدمه، مطلبی از خواجه عبداله انصاری است که "الهی اگر کاسنی تلخ است از بوستان است و اگر عبداله مجرم است از دوستان است" بر اساس همین حسن مطلع، اعضای گروه نام کاسنی را برای گروهشان برمی گزینند.
کم کم کاسنی در طبقه دوم تالار اندیشه اتاقی گرفت که در زمستان از گزند سرما مصون بمانند و جلساتشان تداوم یابد در یکی از جلسات یک شماره از مجله ویتی ورلد ( Witty World ) آن ها را به فکر انداخت که مجله ای شبیه به آن چاپ کنند کنداکتور یک مجله را آماده کردند و نزد ریاست حوزه هنری وقت حجت الاسلام زم رفتند تا نظر او را برای حمایت از چاپ و انتشار این مجله جلب کنند اما تیرشان به سنگ خورد . رئیس حوزه هنری نمی توانست به چند جوان که از سوابق و توانایی هایشان اطلاع درستی نداشت اعتماد کند و چاپ یک مجله کاریکاتور را با همه حساسیت و ریسک و خطرش به آن ها بسپارد .
این خطر را اما سلیمی نمین و اصغری پذیرفتند و اولین شماره کیهان کاریکاتور به مدیریت مسئولی : محمدحسین نیرومند و سردبیری مسعود شجاعی طباطبایی و یک هیات تحریریه 12 نفره در فروردین 1371 منتشر شد .
تقریبا یک سال بعد از انتشار کیهان کاریکاتور، سید محمد صحفی ریاست وقت موزه هنرهای معاصر توسط علی وزیریان پیشنهاد برگزاری یک مسابقه داخلی کاریکاتور را به گردانندگان مجله کیهان کاریکاتور داد، جلسه مشترکی بین صحفی، وزیریان، نیرومند و شجاعی برگزار شد . گردانندگان کیهان کاریکاتور که اکنون با اکثر نمایشگاه ها و مسابقات بین المللی ارتباط داشتند و از کم و کیف برگزاری جشنواره های بین المللی مطلع بودند با برگزاری مسابقه داخلی به دلایل مختلف از جمله تعداد کم کاریکاتوریست های حرفه ای داخلی و عدم امکان برگزاری یک نمایشگاه با کیفیت و پر تعداد در قالب مسابقه داخلی مخالف بوند طرفین در آن جلسه به نتیجه نمی رسند اما بعد از گذشت سه هفته سید محمد صحفی طرح برگزاری یک جشنواره بین المللی را می پذیرد و بدینوسیله اولین جشنواره بین المللی کاریکاتور با عنوان اولین دوسالانه بین المللی کاریکاتور تهران به مسئولیت محمدحسین نیرومند در دو بخش موضوعی ( قلم ) و آزاد آغاز به کار می نماید .
در این جشنواره تعداد 130 اثر از 111 هنرمند ایرانی و 1140 اثر از 231 هنرمند خارجی از 42 کشور به دبیرخانه جشنواره ارسال می شود نمایشگاه در محل موزه هنرهای معاصر تهران در شهریور 1372 افتتاح می شود . در آن مسابقه میخاییل زلاتکوفسکی از روسیه، علی جهانشاهی از ایران، جیونجی آکی شی جه از ژاپن ، اولگ اسمال از اوکراین و برناردو فاکتا از آرژانتین برنده می شوند .
امسال هشتمین دوره دوسالانه بین المللی کاریکاتور در حالی در نگارخانه صبا و خیال برگزار می شود که به هر دلیل دوسالانه بین المللی کاریکاتور تهران جایگاه ویژه ای در میان هنرمندان کاریکاتوریست و علاقه مندان به هنر کاریکاتور یافته است.
طبق آمار ارایه شده توسط دبیرخانه جشنواره 904 هنرمند ایرانی و 742 هنرمند خارجی از 84 کشور دنیا با مجموع 5574 اثر در چهار بخش ( پول، آزاد، چهره، کمیک استریپ ) شرکت کردند که نهایتا از این تعداد، 656 اثر شایسته راه یابی به نمایشگاه شناخته شد از این تعداد 257 اثر با موضوع پول 134 اثر با موضوع آزاد 179 اثر کاریکاتور چهره و 86 اثر در سبک کمیک استریپ به نمایش در آمده است .
جلب همکاری قریب به 1800 هنرمند کاریکاتوریست از سراسر دنیا و راه اندازی یک نمایشگاه آبرومند برای شخص مسعود شجاعی طباطبایی موفقیت بسیار بزرگی به شمار می رود که قابل تحسین و سپاس است چرا که از یک سو انتصاب مسعود شجاعی طباطبایی از سوی ریاست موزه هنرهای معاصر برغم روال دوسالانه هفتم که دبیر ( همان مسعود شجاعی طباطبایی ) توسط حدود یکصدو پنجاه کاریکاتوریست برگزیده شد اعتراض و مخالفت برخی از کاریکاتوریست های داخلی را بر انگیخت .
و از سوی دیگر برگزاری مسابقه بین المللی هولوکاست به مسئولیت مسعود شجاعی طباطبایی نیز منجر به ایجاد حساسیت و اعتراض برخی از مجامع هنری بین المللی و کاریکاتوریست های خارجی شد .
با این همه ، موفقیت همه جانبه یک جشنواره صرفا میزان شرکت کنندگان آن نیست .
دوسالانه بین المللی کاریکاتور تهران بعد از برگزاری هشت دوره به زحمت و تلاش همه مجریان و برگزارکنندگان و کاریکاتوریست های کشور هم اکنون به اعتباری درخور دست یافته است و دیگر از لحاظ کیفیت و کمیت آثار تقریبا یک سیر خطی را خواهد داشت . آنچه هم اکنون اهمیت دارد بهبود کیفیت ارایه خدمات در هر دوره با توجه به تجربیات قبلی است .
اگر بپذیریم که کاریکاتور یک هنر مردمی است که بدون حضور مخاطب پایان نمی پذیرد آنگاه می پذیریم که اطلاع رسانی جهت امکان استفاده مردم از فضای پیش آمده در دوسالانه یکی از مهم ترین خدماتی است که در این جشنواره انجام می شود .
برنامه ریزی و اجرای کمپین اطلاع رسانی و تبلیغات و استفاده ثمربخش از رسانه ها و مطبوعات و تلویزیون و تبلیغات شهری و سایت های اینترنتی، کاریکاتور را در یک بازه زمانی مشخص به خانه مردم خواهد برد که این مهم متاسفانه به جز در دوسالانه هفتم در دیگر دوسالانه ها کمتر مورد توجه قرار گرفت . حضور و استقبال مردم در دوسالانه هفتم نمایانگر این واقعیت است که کاریکاتور چه در مطبوعات و چه روی دیوار نمایشگاه ها برای مردم جذابیت زیاد دارد حیف است که با عدم اطلاع رسانی همه جانبه مردم را از دیدن قریب به هشتصد اثر خوب محروم کنیم و مخاطبین دوسالانه را محدود به تعداد کمی از علاقه مندان حرفه ای کاریکاتور، کاریکاتوریست ها و مخاطبین همیشگی سایت ایران کارتون نماییم .
مورد دیگر نیز ...
انتخاب موضوع "پول" برای بخش موضوع هشتمین دوسالانه کاریکاتور است که باعث بروز تکرار و شعار در آثار اکثر شرکت کنندگان حتی کاریکاتوریست های مطرح و مشهوری مانند دالپونته، کوراوغلو، کنستانتین سیوسو، میخائیل کونتوریس، اولگ درگاچف، امین آقایی شده است هر چند که نمی توان قدرت کوزوبوکین را در ارایه اثر خلاق حتی با موضوعات شعارگونه را نادیده گرفت . اثری که یک گدا، غول چراغ را جهت تکدی یک سکه فرا می خواند . به زعم نگارنده انتخاب موضوع مناسب قطعا می توانست هنرمندان را به ارایه آثار هنری تر و با مضامین انسانی هدایت کند و بار هنری دوسالانه را بالاتر ببرد . اما شاید بخش چهره توانسته است به بهترین نحو، نقص بخش موضوعی را بپوشاند . من هم مثل بسیاری از بازدیدکنندگان معتقدم بخش کاریکاتور چهره در این دوسالانه با آثار بسیار خوبی از حسین صافی، بزرگمهر حسین پور، مهدی معتضدیان، آرمین گلچوبیان، حسن تبریزی، مهدی آقاجانی، علی اسماعیل زاده، کائوگومز، اومرفیگوئرا تورسیوس، وزانت هنری جشنواره را دو چندان کرده است . در رابطه با بخش نو رسیده کمیک استریپ که شاید در بقیه جشنواره ها هم وجود داشته باشد نیز معتقدم در تقسیم بندی موجود نوعی تناقض دیده می شود که منجر به سردرگمی شرکت کنندگان و برگزار کنندگان شده است از سویی یک تقسیم بندی موضوعی ( آزاد، پول، چهره ) وجود دارد و از سوی دیگر یک تقسیم بندی بر اساس سبک
( کمیک استریپ ) به چشم می خورد. آیا اگر کسی بخواهد در خصوص موضوع جشنواره ( پول ) یا حتی موضوع آزاد با سبک کمیک استریپ، اثر ارایه دهد در کدام بخش قرار می گیرد بازدید از بخش کمیک استریپ و بررسی تعداد 80 اثر ارایه شده در این بخش این سردرگمی را ملموس خواهد کرد ارایه آثار کمیک استریپ با موضوعاتی غیر از موضوع بدشانسی شدیدا این تقسیم بندی را تحت شعاع قرار داده است . شاید اگر پیشنهاد استاد جواد علیزاده مبنی بر راه اندازی بخش مطبوعاتی عملی می شد . نتیجه بهتری در بر می داشت و منطقی تر می نمود.
در انتها به عنوان کسی که در دوسالانه هفتم مستقیما با مشکلات و مصایب برنامه ریزی و مدیریت این جشنواره آشناست دست تمام مجریان و مدیران دوسالانه هشتم خصوصا مسعود شجاعی طباطبایی و امیر عبدالحسینی را به خاطر تحمل شداید برگزاری آبرومند دوسالانه می فشارم و برایشان آرزوی توفیق دارم .
امین مویدی
